Gepost op 18-09-2018 in

Een beetje geschiedenis

De Republiek Estland (Eesti Vabariik), zoals de meest noordelijke Baltische staat officieel heet, vierde dit jaar zijn 100ste verjaardag. Het land was reeds 11.000 jaar geleden bewoond. Omstreeks het begin van onze jaartelling vinden we bij de Romeinse geschiedschrijver Tacitus de eerste vermeldingen van de Aesti, de stammen die het gebied bewoonden. Sedert de 7de eeuw zouden zich reeds Noormannen gevestigd hebben op de Estse kusten. En vanaf het begin van de 13de eeuw werd Estland het bezit van een Duitse geestelijke ridderschap, die de heidense bevolking met geweld kerstende (‘Noordelijke Kruistochten’). Het noordelijk deel heeft ongeveer honderdtwintig jaar onder Deens bewind geleefd, tot de Deense koning in 1346 het verkocht aan de Duitse Orde. Na de reformatie ontwikkelde de ridderschap zich tot een kaste grootgrondbezitters die negen tiende van het landoppervlak bezat. In de steden bleef Duits de cultuur en ‘luthers’ de godsdienst. Door politieke verzwakking kwam het noordelijk deel (hertogdom Estland) onder Zweeds bewind en het zuidelijke, samen met Letland onder het bewind van de Poolse koning. Een verzwakt Polen moest uiteindelijk zijn deel afstaan aan Zweden, zodat Estland en Letland een Zweedse provincie werden. Na de Grote Noordse Oorlog veroverde Rusland het gebied in 1721. De Duitstalige elite bleef evenwel haar machtspositie behouden tot het einde van de 19de eeuw, maar als ‘dienaren van de tsaar’. Dankzij het opkomende nationalisme in Europa kwam er een emancipatie van de Esten en van de Estische taal, die tot dan toe werd onderdrukt door de russificeringspolitiek. Na 1918, toen het land een zelfstandige staat werd, werd het Ests de nationale taal. In 1940 werd het onafhankelijke Estland door Russische troepen bezet en een jaar later door Duitse. In 1944 werd het ingelijfd door de Sovjet-Unie. De Sovjetrepubliek Estland herkreeg in 1991 zijn onafhankelijkheid als soevereine democratische republiek. Op 1 mei 2004 trad het toe tot de Europese Unie.

De kracht van de muziek in Estland

Tussen 1987 en 1991 ontstond er in Estland en in de andere Baltische staten een ‘geweldloze’ revolutie die tot een hernieuwde onafhankelijkheid zou leiden, los van de Sovjet-Unie. Informeel wordt dit de Zingende Revolutie genoemd. Tijdens het Sovjetregime was het voor niet-Russische volkeren in de Unie streng verboden traditionele volksliederen te zingen in eigen taal, zeker wanneer de naam van het eigen vaderland erin genoemd werd. Tijdens de perestrojka (1987-1991) zong men bij nationale geweldloze demonstraties illegaal traditionele volksliederen in eigen taal. Deze benadrukten het gezamenlijke culturele verleden en maakte het volk hechter. Daaronder waren ook de officiële volksliederen uit de tijd van de onafhankelijkheid (1918-1940). Niet alleen in Estland, maar ook in Letland en Litouwen werden deze liederen terug de officiële volksliederen. Het hoogtepunt van de Zingende Revolutie was de Baltische Weg, een menselijke keten vanaf de Estse hoofdstad Tallinn via de Letse hoofdstad Riga naar de Litouwse hoofdstad Vilnius op 23 augustus 1989. De keten was 600 kilometer lang en er deden twee miljoen mensen aan mee.

Heinavanker

Heinavanker betekent zoveel als ‘Hooiwagen’. De naamkeuze is geïnspireerd op het gelijknamige meesterwerk van Jeroen Bosch. De hooiwagen, op weg naar zijn ondergang in een wereld van hebzucht en genotzucht, wordt er bestormd door velen, die elk een beetje hooi proberen te bemachtigen. Hooi werd in de middeleeuwen geassocieerd met bedrog, ijdelheid, materialisme en genotzucht… In het midden van het schilderij wordt er gemusiceerd en er is zowel een zingende engel als een musicerende duivel te zien. Deze laatste tracht iedereen te verlokken met zijn mooi fluitspel terwijl de zingende en biddende engel iedereen naar de hemelse sferen wil geleiden…

De ‘muziekwaaier’ van Heinavanker

Het ensemble Heinavanker leidt ons binnen in een feeërieke, onwaarschijnlijk mysterieuze muzikale wereld.  Het gezelschap groepeert trouwens enkele van de beste stemmen van Estland.

Heinavanker heeft zijn wortels in de eeuwenoude liturgische liederen. En daar hoort het sublieme gregoriaans bij, dat ze op een zeer eigen manier interpreteren. Dit vormt een deel van hun programma. Bij velen zal dit herinneringen oproepen uit hun jeugd, toen het in onze kerken elke zondag gezongen werd.

De Estse volksliederen of populaire koralen zijn ontstaan als een product van de religieuze vernieuwing van de plattelandsbevolking. De meeste teksten komen uit de lutheraanse hymnes. De melodieën zijn echter verder ontwikkeld, zodat ze bijna onherkenbaar zijn. Vaak zijn ze ingenieus versierd. De half geïmproviseerde arrangementen van deze liederen geven een eigen sonoriteit aan dit ensemble.

De archaïsche runenliederen (liederen in het poëtische metrum van regivärss) zijn uniek voor Esten en andere Fins-Oegrische volkeren. De orale traditie van runenspreuken is volgens geleerden al duizenden jaren oud en lijkt momenteel een nieuwe opleving te ondergaan. Dankzij het Estlandse nationale ontwaken in de tweede helft van de 19e eeuw, werden deze liederen verzameld in wat nu een van ‘s werelds grootste corpus van folklore is. De rijke, kleurrijke en fantasierijke teksten van deze liedjes zijn een welkome aanvulling op de schaarse kennis die we hebben over hun oude geschiedenis.

Ook renaissancepolyfonie behoort tot een geïntegreerd deel van het repertoire van Heinavanker.  En hierin ‘durven’ ze ook composities brengen van Vlaamse polyfonisten… Natuurlijk ontbreken op hun repertoire de voor hen ‘heilige’ werken van tijdgenoten als Arvo Pärt en Cyrillus Kreek zeker niet. Met het samenbrengen van de beste stemmen van Estland, brengt componist en artistiek leider Margo Kölar een uitvoering van tijdloze muziek.

Heinavanker bestaat uit:

Ilona Muhel, sopraan

Saale Kreen, alt

Johan Randvere, tenor

Christopher Staak, bariton

Vambola Krigul, bas

Margo Kõlar, artistiek directeur, tenor

 Deze zangers bezorgen u een avond vol ‘kippenvelmomenten’ en ‘transcendente’ ervaringen… Dit wordt alleszins een bekijvend concert waarop we iedereen graag uitnodigen!

Palmares

In Europa is Heinavanker al drie decennia een vertrouwde verschijning op festival- en concertpodia. Ook radioconcerten zijn schering in inslag. De groep toerde door Europa, Zuid-Amerika en Noord-Amerika met succesrijke concerten en masterclasses.

Het ensemble Heinavanker is te horen op het Harmonia Mundi-label Songs of Olden Times, 2013 en op de website van de groep http://heinavanker.ee/?page_id=18 . Op deze site kan u nog meer info vinden over dit ensemble.

Een goed beeld van hun speelstijl is ook te horen in deze goed opgenomen Amerikaanse uitvoering uit 2014: https://www.youtube.com/watch?v=XEZTSRQNJT0

Praktische gegevens:

Tickets via: https://www.gcdewildeman.be of aan de ingang van de kerk.

volwassenen : 12.00 euro  / 13-18 jaar : 6.00 euro  / -12 jaar : 0.00 euro

Meer info: http://heinavanker.ee

Share